Witaj nieznajomy 
Shail logo

Stowarzyszenie Hodowców Alpak i Lam

Włókno ma wartość

autor: Małgorzata Półtorak

Populacja alpak w Europie rośnie i należy się spodziewać, że popularność włókna alpaki również będzie wzrastać. Całkiem realne staje się, że ze względu na swoje właściwości będzie ono mogło z powodzeniem rywalizować na rynku z kaszmirem. Obecnie produkcja kaszmiru jest dwa razy większa od produkcji włókna alpaki, a jego cena jest wciąż 5-7 razy wyższa. Dzieje się tak pomimo, że włókno alpaki jest równie miękkie i delikatne, a wyroby łatwiejsze w pielęgnacji i bardziej wytrzymałe. Alpacze włókno jest dużo lżejsze od kaszmiru, a jednocześnie równie ciepłe. Ma jeszcze kilka ważnych cech, które sprawiają, że mogłoby wydawać się bardziej wartościowe: mnogość naturalnych kolorów, łatwość barwienia i mieszania z innymi naturalnymi i syntetycznymi włóknami. Nie do przecenienia jest również to, że alpaki są zwierzętami hodowanymi w sposób dużo bardziej zrównoważony dla środowiska niż kozy. Nie niszczą pastwisk i produkują znacznie więcej runa. Z włókna jednej dobrej alpaki z łatwością można wydziergać 5 sweterków, zaś na jeden kaszmirowy sweterek potrzeba włókna z 4 kóz. Nasuwa się więc pytanie co powoduje, że wciąż cena włókna alpaki tak dalece odbiega od ceny kaszmiru?? Odpowiedź może nam się pojawić gdy spojrzymy na średnią grubość włókna pozyskiwanego z alpaki – powyżej 25 mikronów, w porównaniu do średniej grubości kaszmiru -17 mikronów. Grubość włókna jest cechą, która w 80% decyduje o cenie jaką można uzyskać za włókno alpaki.

Co jeszcze warunkuje uzyskanie dobrej ceny?

Niemal 20 lat temu w Australii postanowiono sprawdzić w jaki sposób włókno alpaki może zaistnieć na rynku. Przygotowano więc partię włókna (225kg) pochodzącą zarówno od alpak z amatorskich farm jak i z dużych hodowli. Włókno było rekordowo cienkie, najcieńsze miało zaledwie 13,5 mikrona. Runo sprzedano do Włoch między innymi znanym projektantom jak Giorgio Armani. Uzyskano cenę 80 AUD za kg. Wykonane ubrania cieszyły się dużym zainteresowaniem i hodowcy zostali poproszeni o dostarczenie kontenera takiego runa. Niestety była to ilość niemożliwa do osiągnięcia. Nie było na rynku tak dużej ilości alpak z wysokiej jakości włóknem.
Ilość dobrego runa to kolejna bariera, która obniża wartość włókna alpaki. Aby zaopatrywać przędzalnie i uzyskiwać dobre ceny potrzebne są większe ilości włókna doskonałej jakości. Czy jednak posiadacze alpak mają wiedzę i świadomość jak wartościowym może być włókno ich pupili, czy rozumieją, że nawet włókno alpaki jako ozdoby w ogrodzie, czy włókno zwierzęcia dla rekreacji i alpakoterapii może mieć realną wartość i przynosić dochód. To właśnie dla włókna zwierzęta te zwane są Darem Boga i Złotem Andów. Włókno jest ich najważniejszą i największą wartością o ile ma doskonałe parametry. Faktem jest, że pierwsze co zauważamy patrząc na alpakę jest jej przytulankowy, ciepły wygląd i on jest głównym powodem, dla którego chcemy mieć je blisko siebie i zakochujemy się w nich od pierwszego wejrzenia. Nie możemy jednak nie brać pod uwagę, że nie pierwsze wrażenie powinno decydować o zakupie alpaki, a tylko i wyłącznie rzetelna wiedza na temat podstawowej wartości tego zwierzęcia. Wszyscy posiadacze alpak bez względu na ich ilość i jakość są producentami włókna, gdyż każda alpaka wymaga raz w roku strzyżenia. Konsekwencją nie zrozumienia tego są zapasy runa spakowane w worki i zalegające półki na strychu albo bardzo dobre włókno przerabiane na kołdry.

Jakie są oczekiwania włókienników i jak im sprostać?

Włókno alpaki jest obecnie produktem niszowym, używanym w najwyższej jakości odzieży, która nie służy zaspokajaniu potrzeb, a tylko i wyłącznie pragnień. To zasadnicza różnica, która zmienia spojrzenie na jakość włókna. Włókno alpaki nie służy do produkcji wyrobów ze zgrzebnej włóczki wykorzystywanej na ubrania mające chronić przed zimnem. Służy do produkcji najwyższej jakości lekkiej odzieży, delikatnej i komfortowej w zetknięciu ze skórą. Nie ma to większego znaczenia czy przemysł włókienniczy reprezentuje prządka z jednym kołowrotkiem czy przędzalnia przetwarzająca tony. Zarówno prządka jak i przędzalnia oczekują wysokiej jakości włókna. Najważniejsze więc jest wiedzieć jakie powinno być to doskonałe włókno, jaką powinno mieć charakterystykę i jakość. Włókiennicy wymagają partii włókna, które są jednorodne w grubości, kolorze i długości. Jednocześnie oczekują, że włókno będzie prawidłowo ostrzyżone , posegregowane i oczyszczone. Pozyskanie takiego włókna wymaga wspólnej pracy hodowców zwierząt, producentów włókna jak i postrzygaczy.

Co mogą zrobić hodowcy?

Hodowcy powinni wiedzieć jakie runo da oczekiwane rezultaty w finalnym produkcie i w związku z tym jakie kierunki przyjąć by podnieść jakość swoich zwierząt. Oczywiste musi być to , że wartościowe stada to takie, które produkują wysokiej jakości runo o dużej wartości dla przemysłu tekstylnego. Potrzebna jest wiedza jakie cechy włókna odpowiadają za uczucie komfortu, a jakie za wywoływanie swędzenia skóry.
Im cieńsze włókno tym większa możliwość zastosowania go w lekkiej odzieży, która może być sprzedawana w krajach o cieplejszym klimacie i w ciągu całego roku. Na taką odzież potrzebna jest bardzo cienka przędza. Przyjmuje się, że wyrób wyprodukowany z runa o grubości 21 mikronów lub mniejszej i zawierający nie więcej niż 5% włókien powyżej 30 mikronów nie drażni skóry większości osób o normalnej wrażliwości.
Musimy sobie zdawać sprawę, że jest możliwe osiągnięcie grubości włókna u huacaya takiej jak kaszmir i u suri cieńszej niż mohair. Wymaga to jednak bardzo szczegółowej selekcji zwierząt do hodowli. Zdecydowanie należy skończyć z rozmnażaniem zwierząt nie spełniających minimalnych wymogów i nie dających szansy na szybkie podniesienie jakości stad nawet tych najmniejszych, hobbystycznych. I nie chodzi tutaj o to by wyhodować niewielką ilość zwierząt o cienkim 17 mikronowym włóknie, ale raczej o to by wyhodować dużą ilość zwierząt z wyrównanym włóknem poniżej 21 mikronów. Alpaka z włóknem 17 mikronów zapewnia satysfakcję w ringu, nie przenosi się to jednak na możliwość uzyskania dużej ilości runa w wysokiej cenie.
Kolejną ważną cechą są mityczne "karbiki". Karbowanie nie wpływa na cenę włókna. Jest to jednak bardzo istotna cecha dla przędzalni. Włókno, które jest uformowane w karbiki tworzy więcej połączeń pomiędzy pojedynczymi włókienkami co powoduje, że są one ze sobą lepiej sczepione. Jest to bardzo ważne w procesie przędzenia i pozwala na wyprodukowanie delikatniejszej i cieńszej przędzy. Karbiki powodują też, że wyrób jest bardziej miękki i sprężysty. Włókno z karbikami jest zazwyczaj delikatniejsze i bardziej jednorodne. Karbiki powodują, że włókno jest dłuższe, a dłuższe włókno daje bardziej miękki wyrób. Każde dodatkowe 8mm długości włókna daje taki efekt jak zmniejszenie jego grubości o 1 mikron. Karbowanie jest trzecią po grubości i jednorodności ważną cechą hodowlaną. Jest wysoce odziedziczalne i skorelowane z cieńszym, bardziej jednolitym włóknem i brakiem włosów przewodnich, a także z występowaniem dużej gęstości mieszków włosowych, a co za tym idzie z dużą gęstością runa. Gęstość runa i właściwa budowa ciała alpaki ma wpływ na ilość runa pozyskiwaną ze zwierzęcia. Bez wątpienia ma to wielkie znaczenie czy z alpaki pozyskujemy1,5 kg runa czy też 3 lub 5kg.
Ostatecznym warunkiem sukcesu jest hodowla pod kątem jednolitości runa, co pozwala zmniejszyć straty włókna do 5%.

Rola postrzygacza.

Ważnym ogniwem w pozyskiwaniu włókna dobrej jakości są osoby strzygące alpaki. Powinny one włączyć się w proces i informować posiadaczy alpak "pupili" i nowych właścicieli o możliwościach jakie daje dobrze przygotowane runo alpaki. Z jednej strony wciąż trudno o postrzygacza wykonującego strzyże prawidłowo (ciągle niewielka ilość warsztatów umożliwiających naukę), z drugiej strony właściciele nie wiedzą jak prawidłowo przygotować zwierzę do strzyży. Ta sytuacja powoduje, że niejednokrotnie bardzo dobre runo w trakcie strzyży staje się bezwartościowe. Wydaje się więc koniecznym wprowadzenie protokołu minimalnych standardów pracy postrzygaczy. Postrzygacz musi umieć prawidłowo ocenić jakość runa każdej strzyżonej alpaki zanim zacznie ten proces. Jeśli postrzygacz wraca tam i z powrotem pozostawiając podstrzyżone w połowie włókno wśród właściwego runa ("second cut") powoduje tym samym znaczne obniżenie jego wartości. Niezbędnym warunkiem prawidłowego strzyżenia jest tzw. "saddle first", czyli najpierw strzyżone są boki i grzbiet alpaki, co pozwala oddzielić najcieńsze włókno od grubszego występującego często w górnej części nóg i na brzuchu. Oddzielnie należy strzyc szyję, często włókno na szyi jest bardzo dobrej jakości różni się jedynie długością. W przypadku zwierząt bardzo dobrej jakości o jednolitym runie, może być traktowane na równi z runem zasadniczym.

Obowiązki producenta runa.

Duży wpływ na jakość runa ma odpowiednie przygotowanie zwierząt do strzyży oraz jego właściwe posegregowanie i oczyszczenie. Jak więc powinno to przygotowanie wyglądać? Warto spełnić kilka podstawowych warunków takich jak utrzymywanie pastwiska w czystości, prawidłowe przygotowanie miejsca do strzyży, wcześniejsze umieszczenie zwierząt w osłoniętych pomieszczeniach, zwłaszcza kiedy spodziewany jest deszcz. Runo zasadnicze powinno być ostrzyżone pierwsze i przeniesione do zważenia i przeglądnięcia zanim jeszcze postrzygacz zacznie strzyc nogi i brzuch.
Właściciel alpaki musi też dołożyć wysiłku by cały czas kontrolować czy runo z różnych partii ciała nie miesza się, nie ma ze sobą kontaktu. Zawsze warto podkreślać jak ważne jest prawidłowe sortowanie runa i właściwe przeglądnięcie pod kątem zanieczyszczeń i włosów przewodnich. Nawet bardzo cienkie 15 mikronowe włókno może być zrujnowane przez obecność w nim grubych włókien. Dla przykładu za 25 mikronowe włókno można w Australii uzyskać cenę 15-20 dol. za kg. Jeśli jednak zawiera ono nawet minimalne ilości grubszych włókien cena spada do 5 dol. I tak mimo doskonałych programów hodowlanych, sukcesów w ringach i na wystawach cały trud może iść na marne w trakcie ostatnich pięciu minut pozyskiwania runa.
Partie runa do przędzalni powinny być posegregowane pod względem grubości włókna z różnicą nie większą niż 3 mikrony oraz pod względem długości z różnicą nie większa niż 12 mm. Z reguły powinno być jednolite w kolorze. Jeżeli w partii pomieszane są runa o różnej grubości to owszem można taką partię przetworzyć, ale jakość produktu końcowego odzwierciedlać będzie jakość najgorszego włókna w partii. Tak więc jeśli mieliśmy włókno 15 mikronów i 26 mikronów, to jest to oczywista strata. Włókno, które ma powyżej 28 mikronów nie jest z reguły przetwarzane w przędzalni bo jest to ekonomicznie nieuzasadnione. Zdarza się, że właściciele dostarczają nieprzeglądnięte włókno do przędzalni. Trudno jest uzyskać z takiego runa bardzo dobry jakościowo produkt w satysfakcjonującej dla właściciela cenie. Niejednokrotnie ilość ręcznej pracy, a także ilość odpadu stawia pod znakiem zapytania sens przetwarzania takiego włókna.

Z przedstawionego materiału wynika, że aby włókno alpaki zaczęło mieć realną wartość rynkową należy położyć duży nacisk na pewne aspekty hodowli:

  • selekcja w kierunku włókna cienkiego, ale jednocześnie jednorodnego zarówno pod względem grubości jak i koloru,
  • dążenie do dużej gęstości runa i prawidłowej budowy ciała zwierzęcia, co skutkuje dużą ilością runa uzyskanego z alpaki.

Nie mniej ważna jest rola osób strzygących alpaki, które powinny:

  • potrafić ocenić runo każdej alpaki, zanim zaczną strzyżę,
  • prawidłowo wykonać proces strzyżenia.

Zasadnicza odpowiedzialność spoczywa jednak na właścicielu alpaki-producencie runa:

  • powinien dokonać zakupu właściwego zwierzęcia tzn. że bez względu na jego przeznaczenie powinno mieć dobrej jakości włókno,
  • właściwie przygotować zwierzę i miejsce do strzyży,
  • prawidłowo przygotować runo do sprzedaży lub przetworzenia.

Materiał przygotowany na podstawie:
artykuły: Fleece has value. Alpaca yearbook 2018
Mills need good quality uniform fibre. Alpaca yearbook 2018
Why fibre is leading the way. Alpaca yearbook 2015
Getting the best out of your fibre. Alpaca yearbook 2015
Michael Safley "Ideal alpacas from myth to reality".