Witaj nieznajomy 
Shail logo

Stowarzyszenie Hodowców Alpak i Lam

W świecie koloru

Renata Janeczek

Alpaki występują w 22 kolorach, a niektórzy hodowcy twierdzą, że nawet 28! A gdzie jeszcze odcienie? Ta różnorodność może doprowadzić do prawdziwego zawrotu głowy, bo śmiało można rozpocząć od białych kuleczek, przez wszelakie odcienie puszystego brązu i rudości na jedwabnej czerni kończąc, a to tylko jednolite kolory! Na te barwy nakładają swe działanie geny odpowiedzialne za wszelakie plamki i łatki. Oprócz zachwytu potrafią one również nieść ze sobą pewne ryzyko o którym warto wiedzieć, aby uniknąć niemiłej niespodzianki po blisko rocznym oczekiwaniu na cria.

 

Kilka gentycznych terminów na początek

Aby nie mieć problemów ze zrozumieniem pewnych niuansów dziedziczenia koloru, opracowałam krótki słowniczek rozszyfrowujący pewne podstawowe zagadnienia:

Gen – nośnik informacji, warunkujący dane cechy następnego pokolenia, składający się z dwóch alleli.

Allele – warianty genu, które zlokalizowane są w chromosomach homologicznych (podobnych). Wyróżnia się ich dwie formy: dominującą (A) i recesywną (a). Jeden allel genu z danej pary Potomek otrzymuje od ojca w jednym chromosomie homologicznym, drugi zaś – od matki, w drugim.

Homozygota – osobnik w obu chromosomach podobnych ma dwa takie same allele genu (AA). Rozróżnia się ich dwa rodzaje: dominujące (AA) oraz recesywne (aa).

Heterozygota – alpaka ma jeden allel dominujący, a drugi recesywny (Aa).

Genotyp – ogół genów danego osobnika, które może przekazać potomstwu.

Fenotyp – cechy, które w przypadku umaszczenia ujawnią się w jego wyglądzie.

Dziedziczenie zupełne (dominacja pełna) – homozygota dominująca i heterozygota wyglądają praktycznie identycznie i powodują ujawnienie się danej cechy, natomiast układ recesywny – jej brak. Odwrotna sytuacja ma miejsce w dziedziczeniu recesywnym.

Dziedziczenie niezupełne (dominacja niepełna) – homozygota dominująca oraz heterozygota są możliwe do odróżnienia na pierwszy rzut oka.

Wzór ogólny genotypu – stosuję się go, aby w jednej formie zapisać wszystkie możliwe genotypy danej maści. Wolne miejsce oznacza dowolny allel konkretnego genu, niezmieniający danego umaszczenia. Np. genotypy : AAEE, AaEE, AAEe oraz AaEe zapisuje się w jednym ogólnym: A_E_.

  • Gen letalny – powoduje śmiertelność 100% nosicieli, a jeżeli tylko 50%, to określa się go mianem samiletalnego.

Dwa barwniki – umaszczenia podstawowe

Alpaka tak jak inne ssaki produkuje dwa rodzaje barwnika: eumelaninę (czarny barwnik) i feomalaninę (czerwony barwnik). Wszystkie podstawowe (jednolite) kolory są wypadkową współdziałania dwóch genów - Agouti (A) i Extension (E). Naukowcy twierdzą, iż kombinacja czterech mutacji genu A i dwóch E powoduje tak ogromną różnorodność. Poznajmy zatem tę teorię!

Rozpoczniemy od genu Extension, ponieważ to on kierunkuje pojawieniem się lub brakiem danego pigmentu. Później na takiej bazie działa gen Agouti.

U alpak, podobnie jak u koni, występują dwie mutacje genu Extension:

  • E – komórki wytwarzają czarny barwnik (ale posiadają też czerwony, który uwidacznia się podczas ograniczenia eumelaniany przez gen Agouti). Takie alpaki oprócz czarnych miejsc na ciele, (np. pyszczek, uszy, nogi) mają też brązowe (np.: runo). Genotyp takich zwierząt to EE lub Ee,

  • e – w przypadku homozygoty recesywnej (ee) produkowany jest czerwony barwnik.

Kombinacja EE lub Ee w genotypie danego zwierzaka powoduje wytwarzanie eumelaniny, a ee jej brak i pojawienie się w to miejsce feomelaniny.

Drugi gen, Agouti, według naukowców ma aż cztery mutacje:

  • A –  biała do płowego -mutacja jest niekompletnie dominująca nad Ab i dominująca nad at i a,

  • Ab –  brązowa z czarnymi znaczeniami (pyszczek,uszy, nogi)- mutacja jest niekompletnie dominująca nad at i a,

  • at –  czarna z podpaleniami

  • a – czarna (zarówno płowiejąca jak i kruczoczarna)

W zależności od powstałej kombinacji mutacji w tym genie (A) możemy spodziewać się aż 10 różnych połączeń warunkujących dany kolor przy produkcji czarnego barwnika (poniżej użyto zapisu ogólnego, który zawiera dolną pauzę, w którą można wstawić dowolnie E lub e i nie zmieni to wyglądu zwierzęcia):

  • AAE_– biały do płowego z ciemną skórą

  • AatE_ – biały do płowego z ciemną skórą

  • AaE_ – biały do płowego z ciemną skórą

  • AAbE_ – płowy-jasnobrązowy

  • AbAbE_ – brązowa z czarnymi znaczeniami

  • AbatE_ – ciemnobrązowa z czarnymi znaczeniami

  • AbaE_ – ciemnoczekoladowa z czarnymi znaczeniami (możliwy ciemny nalot na welonie)

  • atatE_ – czarny podpalany

  • ataE_ – czarny z niewielkimi zrudzeniami

  • aaE_ – czarny

1_4

        1. AAE_ – biały do płowego z ciemną skórą, fot. R. Janeczek

        2. AatE_ – biały do płowego z ciemna skórą, fot. R. Janeczek

        3. AaE_ – biały do płowego z ciemną skórą, fot. R. Janeczek

        4. AAbE_ – płowy-jasnobrązowy, fot. R. Janeczek


5_8

        5. AbAbE_ – brązowa z czarnymi znaczeniami i AbatE_ – ciemnobrązowa z czarnymi znaczeniami, fot. R. Janeczek

        6. atatE_ – czarny podpalany, fot. R. Janeczek

        7. ataE_ – czarny z niewielkimi zrudzeniami, fot. R. Janeczek

        8. aaE_ – czarny, fot. R. Janeczek

W sytuacji produkcji przez zwierzę tylko czerwonego barwnika przy genotypie ee, gen Agouti kontroluje odcień czerwieni/brązu, od białego  do ciemnobrązowego. Najprawdopodobniej powstałe połączenia wyglądają następująco przy produkcji tylko czerwonego pigmentu:

  • AAee – biały z różową skórą

  • AbAbee – kasztanowy

  • AAbee - płowy

  • atatee – ciemnopłowy

  • aaee – biały do płowego

9_12

9. AAee – biały z różową skórą, fot. R. Janeczek

10. AAbee – płowy, fot. R. Janeczek

11. AAbee – płowy, fot. R. Janeczek

12. AbAbee – kasztanowy, fot. R. Janeczek

 

Autor: Renata Janeczek

Więcej informacji na stronie autorki: www.genetykaumaszczeniazwierzat.pl

 

 

Więcej w dziale dla członków SHAiL